Chuẩn bị mang thai — checklist 3 tháng trước khi có thai
Sức khoẻ và lối sống của hai vợ chồng trước khi thụ thai ảnh hưởng đến chất lượng phôi và sự phát triển của bé. Lý tưởng là chuẩn bị từ 3 tháng trước khi dự định mang thai. Trang này tổng hợp các việc cụ thể nên làm.
Khi nào nên bắt đầu chuẩn bị
- •3 tháng trước thụ thai: bắt đầu acid folic, điều chỉnh lối sống, ngừng các phương pháp tránh thai có nội tiết để chu kỳ ổn định lại.
- •6 tháng trước nếu có bệnh nền (tiểu đường, cao huyết áp, tuyến giáp, động kinh, lupus…) — cần ổn định bệnh và điều chỉnh thuốc.
- •1 năm trước nếu có chỉ định sàng lọc gene di truyền (gia đình có bệnh di truyền, sảy thai liên tiếp).
Bổ sung vi chất quan trọng
Giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh (nứt đốt sống, vô não). Bắt đầu ÍT NHẤT 1 tháng trước thụ thai, lý tưởng 3 tháng.
Quan trọng cho não bộ và tuyến giáp của bé. Dùng muối iod, hải sản.
Xét nghiệm công thức máu trước khi quyết định bổ sung. Không tự dùng sắt nếu không thiếu.
Cho hấp thu canxi và xương bé khoẻ. Phơi nắng sáng 15–20 phút/ngày.
- WHODaily iron and folic acid supplementation during pregnancy
- Bộ Y tế Việt NamHướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản (2016) · 2016
Khám tiền hôn nhân / tiền thai kỳ
Cả hai vợ chồng nên đi khám trước khi có thai, lý tưởng 3–6 tháng trước. Các nội dung thường có:
- ✓Công thức máu, nhóm máu, yếu tố Rh — quan trọng nếu mẹ Rh âm.
- ✓Xét nghiệm bệnh truyền nhiễm: HIV, viêm gan B/C, giang mai, Rubella, Toxoplasma, CMV, thuỷ đậu (nếu chưa từng mắc/tiêm).
- ✓Sàng lọc gene di truyền: thalassemia (rất phổ biến ở Đông Nam Á), bệnh di truyền lặn theo chỉ định.
- ✓Đường huyết, chức năng tuyến giáp (TSH), chức năng gan thận.
- ✓Khám phụ khoa: phết tế bào cổ tử cung (Pap/HPV), siêu âm tử cung phần phụ.
- ✓Khám nha khoa — viêm nha chu liên quan đến sinh non; nên xử lý trước khi mang thai.
- ✓BMI mục tiêu 18.5–24.9 — thừa cân/thiếu cân đều ảnh hưởng đến khả năng thụ thai và sức khoẻ thai kỳ.
- ✓Người chồng: tinh dịch đồ nếu nghi vô sinh / hiếm muộn; xét nghiệm bệnh truyền nhiễm; đánh giá lối sống.
Tiêm chủng nên hoàn thành trước
Một số vắc-xin sống không tiêm được khi đang mang thai — cần hoàn thành ít nhất 1 tháng trước thụ thai.
Hoàn thành 1–3 tháng trước thụ thai. Rubella trong thai kỳ gây dị tật bẩm sinh nặng.
Nếu chưa từng mắc/chưa tiêm. Hoàn thành 1 tháng trước.
Có thể tiêm trước hoặc trong thai kỳ (vắc-xin bất hoạt). Tiêm hằng năm.
Nếu chưa có miễn dịch — đặc biệt quan trọng vì có thể truyền sang bé.
Khuyến cáo trong mỗi thai kỳ (tuần 27–36). Có thể tiêm trước thai kỳ nếu cần.
Nên hoàn thành phác đồ trước khi mang thai. Không tiêm trong thai kỳ.
Lối sống và môi trường
- ✓Ngừng rượu, thuốc lá, chất kích thích trước khi cố thụ thai (cả hai vợ chồng — chất lượng tinh trùng cũng bị ảnh hưởng).
- ✓Caffeine ≤ 200 mg/ngày (~1 ly cà phê pha vừa).
- ✓Vận động đều đặn 150 phút/tuần cường độ vừa (đi bộ nhanh, bơi, yoga) — cải thiện khả năng thụ thai và sức khoẻ thai kỳ.
- ✓Ăn đa dạng: rau xanh, trái cây, đạm sạch (cá, thịt, đậu), ngũ cốc nguyên hạt. Hạn chế đường tinh luyện và chất béo trans.
- ⚠Tránh tiếp xúc: hoá chất tẩy rửa mạnh, thuốc trừ sâu, sơn, chì, thuỷ ngân, tia X không cần thiết.
- ⚠Rà soát thuốc đang dùng với bác sĩ — một số thuốc gây dị tật (isotretinoin trị mụn, một số thuốc động kinh, warfarin, ACE inhibitor…). KHÔNG tự ngưng nếu chưa hỏi.
Vai trò người chồng — không phải chuyện của riêng vợ
Chất lượng tinh trùng cần ~3 tháng để tái tạo. Nam giới chuẩn bị song song giúp tăng khả năng thụ thai và giảm dị tật bẩm sinh.
- Bỏ thuốc lá và rượu bia — ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng và chất lượng tinh trùng.
- Bổ sung kẽm, selen, vitamin C/E, folate qua thực phẩm.
- Tránh nhiệt độ cao kéo dài ở tinh hoàn (xông hơi, ngồi lâu trên ghế nóng, để laptop trên đùi).
- Đi khám tiền thai kỳ cùng vợ — xét nghiệm bệnh truyền nhiễm và tinh dịch đồ nếu cần.
- Hỗ trợ tinh thần — quá trình chuẩn bị có thể căng thẳng, đặc biệt nếu có khó khăn thụ thai.
Khi đã có thai — nên đi khám lúc nào?
Khi que thử dương tính:
- Tuần 4–6: tiếp tục acid folic, ngừng ngay rượu/thuốc lá nếu chưa, hỏi bác sĩ về thuốc đang dùng.
- Tuần 7–10: lần khám thai chính thức đầu tiên. Xác nhận thai trong tử cung qua siêu âm, đo tim thai, xét nghiệm cơ bản.
- Tuần 11–13w6d: cửa sổ vàng cho Double test + NT.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế Việt NamHướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản (2016) · 2016
- WHOWHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience (2016) · 2016
- WHODaily iron and folic acid supplementation during pregnancy
- ACOGFAQ: A Partner's Guide to Pregnancy